เปิดแผนที่อุดมศึกษาไทย 2569 กรุงเทพฯ ครองแชมป์ 2 ด้าน! นักศึกษาใหม่ 1.91 แสนคน บุคลากรวิชาการ 2.79 หมื่นคน นิติศาสตร์ยอดนิยม หญิงเรียนมากกว่าชาย 7.6 หมื่นคน

ข้อมูลนักศึกษาใหม่และบุคลากรสายวิชาการเป็นตัวชี้วัดที่ช่วยให้เห็นโครงสร้างสำคัญของระบบอุดมศึกษาไทย ทั้งความนิยมในการเลือกเรียน การกระจายตัวของสถาบันอุดมศึกษา และทรัพยากรบุคคลที่ทำหน้าที่จัดการเรียนการสอนและพัฒนางานวิจัย

สำนักข่าวการศึกษาไทยวิเคราะห์รายงานจำนวนนักศึกษาเข้าใหม่ ปีการศึกษา 2569 ภาคการศึกษาที่ 1 ของสำนักงานปลัดกระทรวงการอุดมศึกษา วิทยาศาสตร์ วิจัยและนวัตกรรม (สป.อว.) ประกอบกับอินโฟกราฟิกบุคลากรในสถาบันอุดมศึกษาสายวิชาการ จำแนกตามภูมิภาค พบประเด็นสำคัญว่า กรุงเทพมหานครครองอันดับ 1 ทั้งจำนวนนักศึกษาใหม่และจำนวนบุคลากรสายวิชาการ สะท้อนบทบาทของเมืองหลวงในฐานะศูนย์กลางอุดมศึกษาไทย ขณะที่จังหวัดและภูมิภาคอื่นยังมีความแตกต่างกันทั้งด้านจำนวนผู้เรียนและทรัพยากรบุคลากร

1. กรุงเทพฯ ครองแชมป์ 2 ด้าน นักศึกษาใหม่เกือบ 2 แสนคน บุคลากรวิชาการ 2.79 หมื่นคน

ข้อมูลนักศึกษาเข้าใหม่ปีการศึกษา 2569 ซึ่งประมวลผล ณ วันที่ 8 ตุลาคม 2569 พบว่ามีนักศึกษาใหม่ทั่วประเทศรวม 482,527 คน โดยกรุงเทพมหานครมีจำนวนสูงที่สุด 191,050 คน คิดเป็น 39.59% ของนักศึกษาใหม่ทั้งหมด หรือเกือบ 4 ใน 10 คนของประเทศ

ขณะเดียวกัน อินโฟกราฟิกบุคลากรในสถาบันอุดมศึกษาสายวิชาการของ สป.อว. ข้อมูล ณ วันที่ 6 ตุลาคม 2569 ระบุว่ากรุงเทพมหานครมีบุคลากรสายวิชาการ “รวม” 27,859 คน มากที่สุดในประเทศ และเป็นพื้นที่ที่มี “จำนวนบุคลากรสูงสุดในทุกตำแหน่ง” โดยแยกตามตำแหน่งทางวิชาการได้ดังนี้

• ศาสตราจารย์ 667 คน
• รองศาสตราจารย์ 4,349 คน
• ผู้ช่วยศาสตราจารย์ 8,190 คน
• อาจารย์ 27,859 คน

เมื่อเทียบกับจังหวัดปทุมธานีซึ่งมีนักศึกษาใหม่เป็นอันดับ 2 จำนวน 36,761 คน พบว่ากรุงเทพมหานครมีนักศึกษาใหม่มากกว่าประมาณ 5.2 เท่า ส่วนบุคลากรสายวิชาการของกรุงเทพมหานครมากกว่าภาคกลางซึ่งเป็นอันดับ 2 (14,398 คน) ประมาณ 1.93 เท่า

เมื่อแยกตามกลุ่มสถาบัน นักศึกษาใหม่ทั่วประเทศอยู่ในสถาบันอุดมศึกษาของรัฐ 368,848 คน สถาบันอุดมศึกษาเอกชน 101,724 คน และสถานศึกษานอกสังกัด อว. 11,955 คน

ตัวเลขดังกล่าวทำให้เกิดคำถามสำคัญว่า การกระจุกตัวของนักศึกษาและบุคลากรในเมืองหลวงสะท้อนความแตกต่างด้านศักยภาพของระบบอุดมศึกษาแต่ละภูมิภาคอย่างไร และมหาวิทยาลัยในต่างจังหวัดจะพัฒนาความสามารถในการแข่งขันเพื่อดึงดูดผู้เรียนและบุคลากรคุณภาพได้อย่างไร

2. เปิดแผนที่ 68 จังหวัด กรุงเทพฯ นำโด่ง ปทุมธานีตามมาอันดับ 2

รายงานจำแนกนักศึกษาใหม่ตามจังหวัดที่ตั้งของสถาบันอุดมศึกษา ซึ่งปรากฏข้อมูลทั้งหมด 68 จังหวัด พบว่ากรุงเทพมหานครมีจำนวนสูงที่สุด 191,050 คน ตามด้วยปทุมธานี 36,761 คน และเชียงใหม่ 25,631 คน

10 จังหวัดที่มีนักศึกษาใหม่มากที่สุด ปีการศึกษา 2569

ข้อสังเกตที่น่าสนใจคือ 5 จังหวัดแรก ได้แก่ กรุงเทพมหานคร ปทุมธานี เชียงใหม่ นครปฐม และสงขลา มีนักศึกษาใหม่รวมกัน 293,678 คน คิดเป็น 60.86% ของนักศึกษาใหม่ทั่วประเทศ หมายความว่านักศึกษาใหม่มากกว่า 6 ใน 10 คนอยู่ในสถาบันที่ตั้งอยู่ใน 5 จังหวัดนี้

ส่วนจังหวัดที่มีนักศึกษาใหม่น้อยที่สุดในกลุ่มที่ปรากฏข้อมูล คือ ยโสธร 54 คน รองลงมาคือ สระแก้ว 82 คน พิจิตร 87 คน อุทัยธานี 88 คน และสมุทรสงคราม 95 คน

3. เปิดสถิติบุคลากรสายวิชาการ 7 ภูมิภาค กรุงเทพฯ มีมากที่สุด 27,859 คน

อินโฟกราฟิกของ สป.อว. ข้อมูล ณ วันที่ 6 ตุลาคม 2569 แสดงจำนวนบุคลากรสายวิชาการจำแนกตามภูมิภาค และตามตำแหน่งทางวิชาการ 4 ระดับ ได้แก่ ศาสตราจารย์ รองศาสตราจารย์ ผู้ช่วยศาสตราจารย์ และอาจารย์ โดยกรุงเทพมหานครมียอดรวมสูงสุด 27,859 คน ตามด้วยภาคกลาง 14,398 คน และภาคตะวันออกเฉียงเหนือ 13,722 คน

บุคลากรสายวิชาการจำแนกตามภูมิภาคและตำแหน่งทางวิชาการ

กรุงเทพมหานครมีบุคลากรสายวิชาการคิดเป็นประมาณ 35.36% ของยอดรวม 7 ภูมิภาค หรือมากกว่าหนึ่งในสาม และมีจำนวนเกือบ 2 เท่าของภาคกลาง ส่วนภาคตะวันออกเฉียงเหนือเป็นอันดับ 3 จำนวน 13,722 คน ซึ่งอินโฟกราฟิกระบุว่ามีจำนวนอาจารย์ใกล้เคียงภาคกลาง ตามด้วยภาคเหนือ 9,252 คน และภาคใต้ 8,002 คน ขณะที่ภาคตะวันตกมี 1,386 คน ต่ำที่สุดใน 7 ภูมิภาค และอินโฟกราฟิกแสดงเฉพาะตำแหน่งอาจารย์

ประเด็นนี้สำคัญต่อการศึกษาความสมดุลของระบบอุดมศึกษา เพราะบุคลากรสายวิชาการเป็นกำลังหลักในการจัดการเรียนการสอน การวิจัย การพัฒนาหลักสูตร และการผลิตบัณฑิต อย่างไรก็ตาม การมีบุคลากรมากไม่ได้หมายความว่าคุณภาพการศึกษาจะสูงกว่าโดยอัตโนมัติ จำเป็นต้องพิจารณาจำนวนสถาบัน จำนวนผู้เรียน ภาระงาน คุณวุฒิ และสาขาความเชี่ยวชาญประกอบด้วย

4. ศาสตราจารย์ทั่วประเทศ 1,161 คน กว่าครึ่งอยู่ในกรุงเทพฯ

เมื่อรวมตัวเลขตำแหน่งทางวิชาการจากทั้ง 7 ภูมิภาค พบว่ามีผู้ช่วยศาสตราจารย์ 24,916 คน รองศาสตราจารย์ 9,771 คน และศาสตราจารย์ 1,161 คน

เมื่อเทียบกับยอดรวมบุคลากร 78,791 คนตามอินโฟกราฟิก ผู้ดำรงตำแหน่ง ผศ. รศ. และ ศ. รวมกัน 35,848 คน คิดเป็นราว 45.5% ตัวเลขนี้แสดงว่าบุคลากรส่วนใหญ่ของระบบอุดมศึกษายังอยู่ในตำแหน่งอาจารย์

สำหรับกรุงเทพมหานครมีศาสตราจารย์ 667 คน คิดเป็น 57.45% ของศาสตราจารย์ทั้งหมดใน 7 ภูมิภาค หรือมากกว่าครึ่งหนึ่งของประเทศ ขณะที่ภาคตะวันออกมีศาสตราจารย์ 23 คน และภาคตะวันตกไม่ปรากฏตัวเลขตำแหน่งนี้ในอินโฟกราฟิก

จึงเป็นประเด็นที่ควรศึกษาต่อว่า บุคลากรที่มีตำแหน่งทางวิชาการระดับสูงกระจุกตัวอยู่ในสถาบันหรือสาขาวิชาใด และมหาวิทยาลัยในภูมิภาคมีโอกาสพัฒนาบุคลากรเข้าสู่ตำแหน่งทางวิชาการระดับสูงมากน้อยเพียงใด

5. นิติศาสตร์ครองแชมป์สาขายอดนิยม นักศึกษาใหม่ 29,547 คน

อีกประเด็นที่โดดเด่นคือการจัดอันดับสาขาวิชาที่ได้รับความนิยม โดยนิติศาสตร์ครองอันดับ 1 มีนักศึกษาใหม่ 29,547 คน ทิ้งห่างรัฐศาสตร์ซึ่งอยู่อันดับ 2 จำนวน 15,830 คน ประมาณ 1.87 เท่า

10 สาขาวิชาที่มีนักศึกษาใหม่มากที่สุด

การที่นิติศาสตร์มีผู้เรียนใหม่เกือบ 30,000 คน เป็นตัวเลขที่น่าสนใจ เนื่องจากสาขานี้ต่อยอดไปสู่อาชีพได้หลากหลาย ทั้งทนายความ ผู้พิพากษา อัยการ นิติกร เจ้าหน้าที่กฎหมายในหน่วยงานภาครัฐและเอกชน ตลอดจนงานด้านกฎหมายธุรกิจและกฎหมายระหว่างประเทศ

ส่วนกลุ่มบริหารธุรกิจ การจัดการ บัญชี และการตลาด มีนักศึกษาใหม่รวมกัน 51,626 คน สะท้อนว่าการเรียนด้านธุรกิจยังเป็นทางเลือกสำคัญของผู้เรียน ขณะที่รัฐศาสตร์และรัฐประศาสนศาสตร์มีนักศึกษาใหม่รวมกัน 29,436 คน แสดงถึงความสนใจในศาสตร์ด้านการเมือง การปกครอง และการบริหารภาครัฐ

อย่างไรก็ตาม จำนวนผู้เข้าเรียนที่สูงไม่ได้หมายความว่าตลาดแรงงานจะมีตำแหน่งรองรับเพียงพอทั้งหมด จำเป็นต้องพิจารณาข้อมูลการมีงานทำของบัณฑิตและความต้องการกำลังคนในแต่ละสาขาประกอบด้วย

6. ผู้หญิงเรียนมหาวิทยาลัยมากกว่าผู้ชาย 76,261 คน

ข้อมูลนักศึกษาใหม่จำแนกตามเพศพบว่า นักศึกษาหญิงมีจำนวน 279,394 คน คิดเป็น 57.90% ขณะที่นักศึกษาชายมีจำนวน 203,133 คน คิดเป็น 42.10%

นักศึกษาหญิงมีจำนวนมากกว่านักศึกษาชาย 76,261 คน หรือประมาณ 1.38 เท่า แม้แต่ในสาขานิติศาสตร์ที่เป็นอันดับ 1 ก็มีนักศึกษาหญิง 16,533 คน มากกว่าชายซึ่งมี 13,014 คน

เป็นประเด็นที่น่าศึกษาต่อว่า เมื่อจำแนกตามคณะและสาขาวิชาแล้ว ผู้หญิงกับผู้ชายมีแนวโน้มเลือกเรียนแตกต่างกันอย่างไร อย่างไรก็ตาม ข้อมูลชุดนี้เป็นสถิติของปีการศึกษาเดียว จึงยังไม่สามารถสรุปได้ว่าจำนวนนักศึกษาหญิงเพิ่มขึ้นหรือลดลงจากปีก่อนหน้าเท่าใด

7. ปริญญาตรียังครองสัดส่วนสูงสุด นักศึกษาใหม่ 430,602 คน

เมื่อจำแนกตามระดับการศึกษา ปริญญาตรียังเป็นระดับที่มีนักศึกษาใหม่มากที่สุด 430,602 คน คิดเป็น 89.24% ของนักศึกษาใหม่ทั้งหมด รองลงมาคือปริญญาโท 35,684 คน ปริญญาเอก 6,055 คน ประกาศนียบัตรบัณฑิต 3,606 คน และ ปวส. 3,154 คน

จำนวนนักศึกษาใหม่จำแนกตามระดับการศึกษา

ตัวเลขดังกล่าวสะท้อนว่าปริญญาตรียังเป็นเส้นทางการศึกษาหลักของผู้เรียนในระบบอุดมศึกษาไทย ขณะที่ระดับบัณฑิตศึกษามีจำนวนลดหลั่นลงมาตามระดับ ส่วนอนุปริญญามีเพียง 109 คน

8. เปิดช่องว่างข้อมูล สถาบันอุดมศึกษาบางแห่งยังไม่จัดส่งข้อมูล

แผ่นงานสรุปผลการจัดส่งข้อมูลระบุว่า สถาบันอุดมศึกษาของรัฐมีทั้งหมด 83 แห่ง จัดส่งแล้ว 75 แห่ง และยังไม่จัดส่ง 8 แห่ง ได้แก่

1. มหาวิทยาลัยขอนแก่น
2. มหาวิทยาลัยสุโขทัยธรรมาธิราช
3. สถาบันเทคโนโลยีพระจอมเกล้าเจ้าคุณทหารลาดกระบัง
4. มหาวิทยาลัยอุบลราชธานี
5. มหาวิทยาลัยราชภัฏนครราชสีมา
6. มหาวิทยาลัยราชภัฏยะลา
7. มหาวิทยาลัยราชภัฏบุรีรัมย์
8. สถาบันวิทยาลัยชุมชน

ส่วนสถาบันอุดมศึกษาสังกัดกระทรวงอื่นมีทั้งหมด 18 แห่ง จัดส่งแล้ว 13 แห่ง และยังไม่จัดส่ง 5 แห่ง ได้แก่ โรงเรียนนายร้อยพระจุลจอมเกล้า โรงเรียนนายเรือ โรงเรียนนายเรืออากาศนวมินทกษัตริยาธิราช โรงเรียนเสนาธิการทหารบก และสำนักงานคณะกรรมการการอาชีวศึกษา

9. วิเคราะห์ภาพใหญ่ อุดมศึกษาไทยกำลังสะท้อนอะไร?

เมื่อพิจารณาข้อมูลทั้งหมดร่วมกัน จะเห็นประเด็นสำคัญของระบบอุดมศึกษาไทยอย่างน้อย 4 ด้าน

หนึ่ง กรุงเทพฯ เป็นศูนย์กลางทั้งผู้เรียนและบุคลากร

กรุงเทพมหานครมีนักศึกษาใหม่ 191,050 คน และบุคลากรสายวิชาการ 27,859 คน มากที่สุดในข้อมูลทั้งสองชุด สะท้อนบทบาทของเมืองหลวงในฐานะศูนย์กลางอุดมศึกษาไทย

สอง โอกาสทางการศึกษาและทรัพยากรบุคลากรกระจายตัวไม่เท่ากัน

นักศึกษาใหม่กว่า 60% อยู่ใน 5 จังหวัดแรก ขณะที่บุคลากรสายวิชาการกระจุกตัวในกรุงเทพมหานครมากกว่าหนึ่งในสามของยอดรวม 7 ภูมิภาค และศาสตราจารย์กว่าครึ่งของประเทศอยู่ในกรุงเทพฯ จึงควรศึกษาต่อถึงความเพียงพอของบุคลากรและความสามารถในการรองรับผู้เรียนของมหาวิทยาลัยแต่ละภูมิภาค

สาม สาขาด้านกฎหมายและธุรกิจยังได้รับความนิยมสูง

นิติศาสตร์ครองอันดับ 1 ส่วนกลุ่มบริหารธุรกิจ การจัดการ บัญชี และการตลาด มีผู้เรียนรวมกันกว่า 51,000 คน สะท้อนความสนใจในสายวิชาชีพและการประกอบธุรกิจ

สี่ ผู้หญิงมีสัดส่วนการเข้าศึกษาต่อสูงกว่าผู้ชาย

นักศึกษาหญิงมีสัดส่วนเกือบ 58% ของนักศึกษาใหม่ทั้งหมด เป็นข้อมูลที่ควรศึกษาต่อในระดับคณะและสาขาวิชา รวมถึงเปรียบเทียบข้อมูลย้อนหลังเพื่อดูแนวโน้มระยะยาว

บทสรุป กรุงเทพฯ ไม่ได้เป็นเพียงเมืองหลวง แต่เป็นศูนย์กลางกำลังคนอุดมศึกษาไทย

ข้อมูลนักศึกษาใหม่ปีการศึกษา 2569 จำนวน 482,527 คน เมื่อพิจารณาร่วมกับข้อมูลบุคลากรสายวิชาการ ณ วันที่ 6 ตุลาคม 2569 แสดงภาพสำคัญว่า กรุงเทพมหานครมีทั้งนักศึกษาใหม่และบุคลากรสายวิชาการมากที่สุดในประเทศ ขณะที่นิติศาสตร์เป็นสาขาวิชาที่ได้รับความนิยมสูงสุด 29,547 คน นักศึกษาหญิงมากกว่าชาย 76,261 คน และปริญญาตรียังเป็นระดับการศึกษาหลักของระบบอุดมศึกษาไทย

คำถามสำคัญจากตัวเลขเหล่านี้คือ มหาวิทยาลัยในภูมิภาคจะสร้างความเข้มแข็งและดึงดูดผู้เรียนได้อย่างไร บุคลากรสายวิชาการกระจายตัวอย่างเหมาะสมหรือไม่ และหลักสูตรที่เปิดสอนตอบโจทย์ตลาดแรงงานในอนาคตได้มากน้อยเพียงใด

เพราะความสำเร็จของอุดมศึกษาไทยไม่ได้อยู่ที่จำนวนผู้เรียนหรือจำนวนบุคลากรเพียงอย่างเดียว แต่ต้องสร้างระบบการศึกษาที่มีคุณภาพ กระจายโอกาสอย่างทั่วถึง และผลิตกำลังคนที่ตอบโจทย์การพัฒนาประเทศในทุกภูมิภาค

สำนักข่าวการศึกษาไทย